Komukuma omukukutu wOnḓonḓu ya Turkwel kOkune ka Kenya, potutjambo tuvari novinane novihamburirwa (esere nomirongo hambondatu) kokusa yOtjivare tja Turkana, pena omawe nge ripurutira kotjihape tjoruhoze twovandu, nge tungwa i ovandu ozombura ozomilioni 1.76 kombunda.
Poruveze pu isaniwa Kokiselei. Moruveze rwehi enanauke ndinondi, poruveze pa ri omukuma womuronga wa ri norumbwe pomunda wotjivare otjinene, mokati kotjihenamahi tjovinamuinyo — ozondjou, ozomvuu, novandu mba rekere ovitunga mbi. Omawe owo owo bifaces: ya tungwa kominda avihe vari, ozohanga otjiwa kominda, ozombunye kotutuu, ozomanene mokati, ozomasupi okuria ovihe momuhwenda umwe poo yovari. OvaVictorian mba tenga okwiisana ovitunga otjinga ovo mo Europe va isana handaxes, kwaza kutja ye ripura okusaana kongondjero yotjiungura, nu ondjere yotjiwaninga kombunda kayina kambura ondaka ondena.
Otjinga otji atu sokupurwa kayo tji tji ri po, tji tji ha kambura ondaka kombunda yomawe. Onyareto ondjeya ndji tjita kutja outunga tjingewo aa ungurwa monao tjingewo kombunda yozombura ozomilioni ombari, kotjihenamahi tjarwe, i ovandu mbe he shi tjivakwao owo mbe tunga oviungurise ovihenene. Otjiwaninga hi tja karerera ozombura otjinga 1.7 yozomilioni. Otjinga hi otji tji riri kombanda ya tutu ka esere pu twa horekwa mo omiseka nu utu ka.
Kayanike okutunga otjitunge otjinga hi momuinyo umwe. Okutunga tjimwe ku pi okutara kewe ndi ri ombunda yomuhuwe wondemburu poo chert, ku ku tare, komurungu, otjiungurise mo tjo. Nu ku ku hupise ozohanga nomuvero pa uta, nomuhuwe omuwa, nomapando omawa, ame ku hupisa kominda avihe vari kutja ewe ari kara komunda otjiwa nu ari kara omuvhema. Emu ndi tjita omuhuwe otjipi tji ma nyekamise ewe arihe. Pena ovihonapare ovingi vyokupauka pova pyokutuka.
Nao, biface aihe njinya, ndji ya munikwa i muntu, ye toorora ondekura yomahonga ndji ha kondjombahera pomuinyo aihe. Muntu wina wa sokuhonga ovarwe. Kena i eraka, kuvari, tjapo kayanike okutjivakwa kutja epando la utira okuhungirwa ovina orunene, nungwari mokuraisira, mokuhungisiwa, mokurituwa oyeni ka. Nu ingwi ngwa hongwa wa tjita otjinga ovyo komuntu omukwao, nokomuntu omukwao, nu ondekura ya kambura orure orunene kutja tji ombuka ya munikwa kutja ya rire komiseka yovyungurise poo ozombura 200,000 kombunda, oyo ya ri ombunga onene yotjiungura tja muntu orutuvi kombanda yeperi wovyungurise mbi twina tjiri esimba retu.
Otjinga otji ondje ondunge ondenga ndji rakura ndji tu na oundjendje. Otjihi tji tji ri otjiwa, tji tji ha yandeka okukamburwa nokuyanḓekere komurwe. Komurungu wokutjanga, komurungu wovikunino, komurungu womasupu wozohepero pomahijo, pa ri onyareto mewe, ya kaerwa momomatima wa muntu umwe, ye kambura komasupu wamuntu mukwao, ye pandurwa i omauhungi omasupi. Owo esimba ryo kurira muntu, nu ye pita komurungu wokutjivakwa ku otu isana muntu poruveze rwovipenda ovingi wozombura ozomilioni.
Ovi-matjine vye eta omapuriro kombanda yozondunge ndze ekiwa mo popumurungu wamotupa. Twi na oumba nambano kombanda ya ngwe eti ero, ngwa ripura otjinga otyi otjitenga, na ngwe eyi mba lifa yehi omutwa mba maori sukuni kekiwa moe momodel. Owe omapuriro omawa, nungwari owo omahenene wovikondwa vikaru pavikaru. Ozondunge aehe ziya, ziya na ripura. Ziya na kariwa mo momake wa ngwi mati zi ambura. Otjitunge biface tja twarerwa komurungu, tji tji ha kondjombahera, komurungu wozombura zovipatera vyozomilioni umwe nokohambo, i esimba nga ri ha yenene okutjanga nu okumbe ape yenene okuhungira.
Ape peke ho tira ovi-matjine tji mavi tjiti kotjiungura tjoye, ovandu va tjita otjinga hi pu vandu varwe orure orure.
Orupa orutenga rwomiseka omusupi kombanda yohuze ozondunge zi enda. Orupa oruvari, kombanda yotjihi tji tji tjitwa tji otjimatjine tji resa otjitjangwa tjoye, matji piti kombunda yeviki. Plan B i tunga ovi-brand mbi tungwa okukamburira omupira komurungu. Tu ripura.
