همه موافقاند که قضاوت، منبع کمیاب است.
اما افراد کمتری تلاش کردهاند توصیف کنند که قضاوت در واقع چیست.
این موضوع اهمیت دارد، چون «قضاوت» وقتی بهعنوان تعریف به کار میرود، یک جاینگهدار است. نام چیزی را میبرد بیآنکه آن را توضیح دهد. و چیزی که نتوانید توضیحش دهید، چیزی است که نمیتوانید آن را بسازید، آموزش دهید، برایش استخدام کنید، یا وقتی سازمان زیر فشار قرار میگیرد از آن محافظت کنید.
قضاوت، ذوق نیست.
ذوق توانایی تشخیص کیفیت است. مهارتی واقعی و ارزشمند است که بهطور نابرابر توزیع شده و پرورش آن بهراستی دشوار است. اما ذوق روی چیزهای تمامشده عمل میکند. پس از آنکه کار بهوجود آمد، به شما میگوید که خوب است یا نه.
قضاوت در بالادست ذوق عمل میکند. پیش از آنکه هیچ کاری آغاز شود، به شما میگوید کدام مسئله ارزش حلکردن دارد. قضاوت، ظرفیتِ نگریستن به یک وضعیت، یک بازار، یک بریف، یک لحظهی فرهنگی، یک حرکتِ رقیب است و دانستنِ نهتنها اینکه پاسخ درست چیست، بلکه اینکه اصلاً پاسخی لازم است یا نه.
ذوق میگوید: این خوب است. قضاوت میگوید: این ضروری است.
قضاوت، تجربه هم نیست، هرچند تجربه یکی از مواد تشکیلدهندهی آن است.
تجربه بدون تأمل، الگویابی تولید میکند. استراتژیستی که سی معرفی برند را دیده است، قالب بیستونُه تجربهی پیشین را به کار میبندد. گاهی این کار مفید است. اغلب، این مطمئنترین راه تولید کاری است که دقیقاً بهاندازهی میانگین آنچه پیشتر انجام شده، خوب است.
قضاوت در کنار تجربه، چیز دیگری هم میطلبد. نیازمند آمادگی برای آن است که وضعیت کنونی را بهراستی تازه بپندارید، حتی وقتی به چیزی آشنا شباهت دارد. اینکه بپرسید چه چیزِ این یکی متفاوت است، پیش از آنکه دستتان بهسوی آنچه دفعهی قبل جواب داد دراز شود.
استراتژیستهایی که بیش از همه به آنان احترام گذاشتهام، همگی در یک ویژگیِ مشخص شریک بودهاند. از یقینِ خودشان ناراحتاند. نه از سرِ فقدانِ قاطعیت، بلکه چون میدانند یقینی که بسیار زود رسیده، معمولاً همان الگویابی است که لباسِ اعتمادبهنفس به تن کرده.
قضاوت همچنین نیازمند توانایی تحمل بینتیجگی است.
بیشترِ محیطهای سازمانی به قاطعیت پاداش میدهند. جلسات با اقدام تمام میشوند. ارائهها با توصیه پایان مییابند. فشار برای رسیدن به پاسخی روشن، سریع و با اعتماد، ساختاری و بیامان است.
اما مسائلی که ارزش حلکردن دارند، بهندرت بهروشنی یا بهسرعت فیصله مییابند. آنها در تنشی واقعی مینشینند. چند چیز بهطور همزمان درستاند. پاسخ به چیزی وابسته است که هنوز اتفاق نیفتاده است.
قضاوت، ظرفیتِ ماندن در آن بینتیجگی بهاندازهی کافی است تا آن را درست درک کنید، بهجای آنکه پیش از موعد آن را به توصیهای تبدیل کنید که روشن به نظر میرسد اما در واقع فقط راحت است.
این بیتصمیمی نیست. دقیقاً عکسِ آن است. این نظمی است که در برابر وضوحِ کاذب مقاومت میکند تا وضوحِ واقعی در دسترس قرار گیرد.
در یک محیط هوش مصنوعی، استدلال به نفع قضاوت انسانی گاهی بر پایههای احساسی بنا میشود. خلاقیت انسانی است. ارتباط انسانی است. ماشین نمیتواند آنچه را مخاطب حس میکند، حس کند.
این درست است، اما مهمترین استدلال نیست.
مهمترین استدلال، ساختاری است. سیستمهای هوش مصنوعی برای احتمال بهینه میشوند. با توجه به ورودیهایی که به آنان داده شده، محتملترین پاسخ را مییابند. احتمال، همان ارزش نیست. محتملترین پاسخِ خلاقانه به یک بریف، میانگینترین پاسخ است. محتملترین توصیهی استراتژیک، پاسخی است که بیشترین همخوانی را با آنچه قبلاً انجام شده دارد.
قضاوت، ظرفیتِ دانستنِ این است که پاسخِ محتمل اشتباه است، و داشتنِ دلیلی فراتر از غریزه برای چنین باوری.
این قابلیتی نیست که بتوان آن را رمزگذاری کرد، دستکم هنوز نه. نیازمندِ مدلی است از آنچه در خطر است، آنچه در حال تغییر است، آنچه دارد از قلم میافتد، و اینکه موفقیت برای این سازمان در این لحظه واقعاً چگونه به نظر میرسد، مدلی برساخته از منابعی که هیچ پرامپتی نمیتواند بهطور کامل توصیفشان کند.
یعنی: کاری که هوش مصنوعی نمیتواند انجام دهد، همان کاری است که بیشتر سازمانها بهطور نظاممند در آن کمسرمایهگذاری میکنند.
قضاوت آن چیزی نیست که وقتی پاسخ بدیهی است در اختیار دارید. قضاوت آن چیزی است که وقتی پاسخ بدیهی نیست به آن نیاز دارید.
